تبلیغات
میثاق با ولایت - ترجمه و شرح ( یا ابن یس والذاریات)
ترجمه و شرح ( یا ابن یس والذاریات)


ترجمه و شرح دعای ندبه (40)
(ای فرزند یاسین و ذاریات).
شرح- کلمه «یس» دو حرف از حروف بریده و مقطعه است مانند بسیاری از حروف دیگری که پاره ای از سوره های قرآن به آن افتتاح شده است و درباره ی معنی و مفهوم این کلمه روایاتی وارد شده است که مراد از آن رسول خدا صلی الله علیه و آله است و مؤید آن آیه ی بعدی است که می فرماید «انک لمن المرسلین» که خطاب به شخص رسول خدا صلی الله علیه و آله است یعنی ای رسول اکرم قسم به قرآن محکم که تو از رسولانی.
بحارالانوار مجلد 7 ص 35 امام صادق علیه السلام فرمود: «یس اسم رسول الله و الدلیل علیه قوله تعالی: «انک لمن المرسلین» (1)
و أیضا از حضرت صادق علیه السلام از پدران بزرگوارش از علی بن ابیطالب ( علیهم السلام) در آیه شریفه که می فرماید «سلام علی آل یس»- صافات/ 130- فرمود سلام بر ما آل محمد است، چون مراد به کلمه ی «یس» رسول خدا است. (2)
در تفسیر صافی و تفسیر برهان از معانی الأخبار از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که وقتی سفیان ثوری از آن حضرت سؤال کرد معنی قول خدا که می فرماید «یس» چیست؟ فرمود: «اسم من أسماء النبی و معناه یا ایها السامع لوحیی والقرآن الحکیم انک لمن المرسلین» یعنی پس اسمی است از أسماء. پیغمبر و معنی آن این است ای شنونده ی وحی من، قسم به قرآن حکیم تو از مرسلین (فرستادگان) هستی.
والذراریات- این جمله در ابتدای سوره ی 51 قرآن است و کلمه ی ذاریات جمع ذاریه از ذرو است که معنی اصلی آن باد و نسیمی است که بوزد و خاک و ذرات را بلند و در فضا پراکنده سازد و اصل آن از ذروة به معنای ارتفاع و بلندی است. البته آیات چهارگانه اول این سوره که با «واو» قسم افتتاح شده و بدان سوگند یاد می شود همگی این سوگندها در اثبات قیامت و وقوع آنست که در آیات 5 و 6 آمده است. و اما ذکر این کلمه در اینجا که گفته می شود ای فرزند ذاریات که منظور امیرالمؤمنین (ع) و ولایت اوست از این نظر است که چون در بعضی اخبار و روایات مصادیق بعضی از آیات این سوره را بر ولایت و روش اولیای حق منطق کرده لذا این جمله بدین صورت آمده است. (3)
و دلیل بر آن روایاتی است که ذیل بعضی از آیات این سوره در تفسیر قمی ذکر شده است:
1- آیه 5 «انما توعدون لصادق» آنچه بدان تهدید و وعده داده شده اید صادق است. ابوحمزه گوید شنیدم که در این آیه امام پنجم علیه السلام فرمود یعنی در امر علی راست و صادق است.
2- آیه ی 6 «و ان الدین لواقع» و محققا دین واقع شدنی است- یعنی دین مسأله علی علیه السلام است و علی علیه السلام دین است.
3- آیه ی 7 «والسماء ذات الحبک»- سوگند به این آسمان آراسته- مراد از سماء پیغمبر است و علی حبک است. و حبک به معنای حسن و زینت و خوب و عادلانه است و در مجمع البحرین به معنی راههای ستارگان در آسمان است. و تطبیق این کلمه نسبت به علی علیه السلام به اعتبار آنست که آن حضرت راه و طریق هدایت است.
4- آیه ی 8 «انکم لفی قول مختلف»- که البته شما در سخنان مختلف سرگردانید- یعنی درباره علی اختلاف کرده اید که همان اختلاف در امر ولایت است، پس کسی که به ولایت او پایدار ماند وارد بهشت می شود، و أما کسی که مخالفت کند وارد آتش می شود. و در کتاب کافی درباره ی این آیه از امام محمد باقر علیه السلام روایت شده که فرمود: «مختلف فی أمر الولایة».
5- آیه ی 9 «یوفک عنه من افک»- هر کس از آن کناره گیرد منحرف خواهد شد، یعنی هر کس از ولایت علی منحرف شود از بهشت منحرف شده است و در کتاب کافی در ذیل حدیث امام محمد باقر علیه السلام فرمود: «هر کس از ولایت علی اعراض کند از بهشت اعراض نموده است».
(یا ابن الطور والعادیات)
(ای فرزند طور و عادیات).
شرح- این دو نام (طور و عادیات)در ابتدای دو سوره از قرآن که سوره ی 52 و سوره ی 100 می باشد آمده است. اما تفسیر ظاهر «طور» و مصداق آن طور سینا است که در آیه ی 2 سوره ی 95 آمده، آن همان کوهی است که خداوند در آنجا با موسی بن عمران علیه السلام تکلم کرده، ولی تأویل و بطن آیه همان است که در بعضی از روایات آمده و در این دعا بدان اشاره شده است.
بحارالانوار مجلد 7 صفحه ی 112 (4) از حضرت صادق علیه السلام در تأویل آیه ی «و التین والزیتون» روایت کرده که فرمود: «تین و زیتون حسن و حسین، و طور سینین علی بن ابی طالب علیهم السلام است».
اما کلمه ی «عادیات» که جمع «عادیه» اسم فاعل از مصدر عدو است به معنای دویدن به سرعت است و مراد آن در آیه مبارکه قرآن مرکب های مردانی است که آنها را به تاخت و شتاب در آورده اند، و شأن نزول آن به گفته ی بیشتر مفسرین درباره ی امیرالمؤمنین علیه السلام نازل شده و مراد اسبان دونده ایست که آن حضرت و اصحابش در وقعه ای سوار بودند. (5)
( یا ابن من دنی فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی دنوا و اقترابا من العلی الاعلی)
( ای فرزند کسی که فرشته ی وحی به او نزدیک شد، و بزیر آمد آن چنان که تا به اندازه دو کمان یا کمتر فاصله نماند، و از این رهگذر، خود به مقام أعلای قرب منزلت به حضرت باری نائل آمد).
شرح- این مقام عالی ترین و بالاترین مقام پیغمبر اسلام است که در آیات 8 و 9 سوره «والنجم» آمده است. اصولا آیات أول این سوره قطع نظر از روایات و گفته مفسرین خود گواهی می دهند که در شأن و مقام پیغمبر اسلام نازل شده که آن چنان به مقام قرب خداوند رسید که بالاتر از آن تصور نمی شود. و البته این قرب و نزدیکی از نظر منزلت و علو مرتبه است نه از جهت مکان، چون خداوند منزه است از جسم و جسمانی تا نیاز به مکان و محل داشته باشد. و گفته شده که آیات داستان معراج پیغمبر را بیان می کند،و عروج پیغمبر در یک شب با همین بدن عنصری به موجب آیات قرآن و اخبار متواتره از خاصه و عامه ثابت و محقق است.
در مجلد 6 بحار صفحه 374 (6) از حضرت رضا علیه السلام نقل شده که فرمود: «من کذب بالمعراج فقد کذب رسول الله» هر کس معراج پیغمبر را تکذیب کند رسالت پیغمبر اسلام را تکذیب کرده است.
و نیز در مجلد 6 صفحه ی 370 (7) از امام ششم روایت شده که علی علیه السلام در مقام رد کسانی که منکر معراج هستند آیاتی از قرآن تلاوت نمود از جمله همین آیات را «ثم دنی فتدلی فکان قاب قوسین أو أدنی».
تنبیه- بعضی از اهل تحقیق گفته اند که این آیات اشاره است به مراتب عالیه از علو رتبت و رفت مقام و نهایت محبت که برای ادراک صاحبان فهم به این نوع تشبیه شده، و گوید چون در زمان جاهلیت عادت بزرگان عرب این بودکه چون می خواستند عقد مودت و وفا و صفا با یکدیگر به بندند و نقصی به آن راه پیدا نکند هر یک کمان خود را حاضر می ساختند و آن دو را به هم منضم می کردند و یک دفعه هر دو نفر هر دو قبضه را می گرفتند و به اتفاق هم تیری از آن می انداختند، و این عمل از آنها اشاره به آن بود که موافقت در میانشان تحقق پیدا کرده است و بعد از این رضا و سخط هر یک همان رضا و سخط دیگری بوده. و در این آیه اشاره به این است که مقام قرب پیغمبر صلی الله علیه و آله به جائی رسیده که محبوب پیغمبر محبوب خدا و مبغوض او مبغوض خدا است.

پی نوشت ها:

1. 23 جدید ص 168 نقل از تفسیر قمی، یعنی یس اسم رسول خداست به دلیل آیه بعد كه تو از پیامبرانی.
2. در همان مجلد و صفحه نقل از معانی الاخبار و امالی صدوق و روایت دیگری در باب «ان آل یس آل محمد (ص)» ص 167. و البته این روایت منقول در متن مبتنی بر این است كه ما آیه «الیاسین» را همان طوری كه بعضی از قراء قراءت كرده اند همزه آن را به صورت مد و كشیده بخوانیم.
3. سابقا درباره ی امر ولایت و اهمیت آن اشاره کردیم و گفتیم که امر ولایت همان رهبریت و حفظ تشکیلات نظام اسلامی است که برای حفظ بقای اسلام در میان جامعه مسلمانان اهمیت به سزائی دارد و بدون آن اسلام در میان مسلمانان پایدار نخواهد ماند و امر ولایت است که حافظ و نگهبان اسلام در میان جامعه است. و حفظ بقای اسلام به حفظ بقای نظام اسلامی است و این امر حیاتی است که جامعه اسلام را بر پا می دارد و مقدم بر همه چیز است «و ما نودی بشیء کما نودی بالولایة» پس اگر در روایات نسبت به بعضی آیات و یا بعضی از فواتح سورهای آن تأویلاتی شده روی همین جهت و اهمیت آن است و نباید آن تأویلات را مستبد دانست. و همان طوری که قبلا هم گفتیم این معانی مربوط به بطن قرآن است نه تفسیر لفظ آن.
4. 24 جدید ص 105 نقل از کنز الفوائد، و در تفسیر صافی نقل از مناقب و بدین مضمون در همان صفحه نقل از تفسیر قمی و ص 106 نقل از کنز الفوائد و ص 107 نقل از تفسیر فرات بن ابراهیم.
5. این واقعه در جنگ ذات السلاسل بوده که رسول خدا (ص)، علی (ع) را فرستاد و او لشکر دشمن را شکست داد و فاتحانه برگشت و پیغمبر اسلام خوشحال و شادان گشت، و این امر پس از چند نوبت اعزام لشکر که به سرکردگی غیر از علی (ع) فرستاه بود واقع شد، و آنها نتوانستند کاری انجام دهند و هر یک دچار شکست شدند. و چون این سوره نازل شد پیغمبر از خانه به میان مردم آمد و نماز صبح را خواند و در نماز همین سوره را تلاوت نمود، و پس از نماز اصحاب گفتند ما این سوره را نشنیده بودیم؟ فرمود: آری علی بر دشمنان پیروز شد و خداوند متعال این سوره را فرستاد و جبرئیل شب گذشته با آوردن آن فتح علی را مژده داده و پس از چند روز دیگر علی (ع) با غنائم و اسیران برسید.
6. 18 جدید ص 312 نقل از صفات الشیعه.
7. 18 جدید ص 391 نقل از تفسیر نعمانی در ذیل آیات سوره ی «والنجم» و در کتاب احتجاج طبرسی از حضرت علی بن الحسین علیهما السلام روایتی نقل شده از جمله فرمود: «من فرزند کسی هستم که بلند مرتبه بود و بلند مرتبه می شد تا از «سدرة المنتهی» گذشت، و آنقدر نسبت به خدا نزدیک شد که بیش از دو قوس و بلکه کمتر فاصله ای نبود».

منبع: كتاب شرحی بر دعای ندبه