تبلیغات
میثاق با ولایت - فرجام نیکوی زمان
فرجام نیکوی زمان


الف- آیات قرآنی:

درمورد حکومت مهدوی و چگونگی تشکیل آن، آیات قرآن زیادی آمده است که طبق تفسیر مفسرین صاحب نام اسلامی، به این امر مهم اشاره دارند. ذکر برخی از این آیات بیانگر مشروعیت حکومت جهانی امام زمان (عج) است:
1.سوره ی قصص، آیه ی 5: «و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین»؛ و ما اراده کرده ایم بر آنان که در روی زمین به ضعف کشیده شده اند، منت نهاده، آنها را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.
این آیه، معروف ترین آیه درباره ی وجود حکومت مهدوی توسط حضرت حجت (عج) است.
در ذیل تفسیر این آیه در کتاب تفسیر برهان به نقل از حضرت امام محمد باقر و امام جعفر صادق - علیهما السلام - آمده است که آن دو بزرگوار پیرامون این آیه فرموده اند: «این آیه ی مبارکه مخصوص به صاحب الامری است که در آخر الزمان ظاهر می شود و فرعونیان و جباران را نابود می سازد و شرق و غرب جهان را به تصرف خود در می آورد و آن را چنان که پر از ظلم و ستم شده است. مالامال از عدل می سازد».(1)
2.سوره ی نور، آیه ی 55: «وعدالله الذین آمنوا منکم و عملوالصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم و لیمکنن لهم دینهم الذی ارتضی لهم...»؛ خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل شایسته انجام دادند، وعده داده است که آنها را در روی زمین جانشین قرار دهد؛ چنانچه کسانی را که قبل از ایشان بودند، جانشین ساخته بود و دینی را که برای ایشان پسندیده - در جهان - استقرار خواهد بخشید.
این آیه ی شریفه نیز بیانگر خلافت جهانی امام مهدی (عج) است و طبق تفسیر بسیاری از مفسرین از جمله علامه ی طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان و ... بر اصل حکومت مهدوی صحه می گذارد. جانشینی خدا بر روی کره زمین، مبین این مدعاست.
3.سوره ی اسراء، آیه ی 33: «و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا فلا یسرف فی القتل انه کان منصورا»؛ و آن کس که مظلوم کشته شده، ما به ولی او حق حکومت [و حق قصاص] دادیم پس در کشتن اسراف و زیاده روی نکند که او از جانب ما «منصور» و مورد حمایت است. حضرت امام محمد باقر (ع) در تفسیر این آیه می فرمایند: «منظور از این جمله «و من قتل مظلوما» حسین بن علی (ع) است ... و مقصود از این جمله «انه کان منصورا» این است که، حضرت قائم (عج) که ولی حقیقی حسین و مردی از دودمان رسول خدا (ص) است، از دنیا نمی رود تا این که به پیروزی کامل برسد و بر همه ی دنیا تسلط یابد و سراسر زمین را پر از عدل و داد کند، همانگونه که پر از ظلم و جور شده باشد».(2)
4.سوره ی توبه، آیه ی 33: «هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون»؛ او خداوندی است که پیامبرش را با هدایت و دینی حق فرستاد تا آن را بر تمام ادیان پیروز گرداند، اگر چه مشرکان ناخشنود باشند.
از مجموع روایات متواتر اسلامی برمی آید که این آیه ی مبارکه، مربوط به زمان ظهور امام عصر (عج) است؛ زیرا در زمان حکومت جهانی آن حضرت است که دین مقدس اسلام در سراسر زمین حاکم می شود. به عنوان مثال؛ باید به حدیثی از حضرت امام محمد باقر (ع) اشاره کرد که حضرت در تفسیر این آیه، اشاره می کنند که: «این آیه ی مبارکه به هنگام خروج مهدی آل محمد - صلوات الله علیهم - تحقق می یابد. دیگر احدی در روی زمین باقی نمی ماند، جز این که به رسالت محمد (ص) اعتراف می کند».(3)
5.سوره ی سجده، آیه ی 29: «قل یوم الفتح لا ینفع الذین کفروا ایمانهم و لا هم ینظرون»؛ بگو (ای پیامبر!) روز پیروزی، دیگر ایمان آوردن برای کافران سودی ندارد و به آنها هیچ مهلت داده نمی شود.
حضرت امام صادق (ع) در تفسیر این آیه می فرمایند: «روز پیروزی، روزی است که دنیا به دست قائم (عج) فتح می شود ...».(4)
6.سوره ی آل عمران، آیه ی 39: «افغیر دین الله یبغون و له اسلم من فی السماوات و الارض طواعا و کرها و الیه یرجعون»؛ آیا جز دین خدا را می جویند؟ با آن که آن چه در آسمان ها و زمین است خواه و ناخواه تسلیم او هستند و به سوی او باز گردانیده می شوند.
این آیه ی شریفه، بر جهانی شدن آیین توحید و حاکمیت آخرین دین بر سرتاسر جهان حکایت دارد و طبق تفاسیر متعدد و معتبر، بر حکومت مهدوی (عج) صحه می گذارد، چنانکه حضرت امام موسی الکاظم (ع) در تفسیر این آیه تأکید می کنند که: «این آیه، درباره ی حضرت قائم (عج) نازل شده است. هنگامی که ظاهر شود، آیین مقدس اسلام را در شرق و غرب جهان، به یهود و نصاری و سائبان و ملحدان و مرتدان و کافران عرضه می دارد...».(5) البته غیر از این آیات، موارد دیگری نیز در قرآن وجود دارد که به اصل حکومت مهدوی اشاره دارد که به منظور رعایت اختصار، از ذکر سایر آیات خودداری می کنیم.

ب -روایات:

غیر از آیاتی که ذکر شد، روایات زیادی نیز درمورد بحث مذکور نقل شده است. از همه این روایات می توان نتیجه گرفت که اهل بیت (ع)، حکومت مهدوی را پیش بینی کرده بودند و آن را ادامه ی حکومت راستین انبیاء و ائمه طاهرین (ع) می دانستند:
1.حضرت رسول اکرم (ص) می فرمایند: «خلفا و اوصیای من که حجت های پروردگار بر مردمانند، دوازده تن می باشند، اول آنها علی (ع) و آخر آنها پسرم مهدی (عج) است... در زمان او زمین با نور پروردگارش روشن می شود و سلطنت او شرق و غرب جهان را فرا می گیرد».(6)
2.حضرت امام صادق (ع) می فرمایند: «زمانی که حضرت قائم (عج) قیام کند، به عدالت حکومت می کند و در دوران حکومت او، در روی کره ی زمین از ظلم و جور اثری یافت نمی شود... حضرت قائم (عج) در میان مردم به حکم حضرت داوود (ع) و حکم حضرت محمد (ص) حکومت می کند...».(7)
3.حضرت علی (ع) می فرمایند: «صاحب پرچم محمدی (ص) و بنیانگذار دولت احمدی ظهور می کند در حالی که شمشیر در دست ددارد و جز راستی بر زبان نیاورد...».(8)
4.امیر المؤمنین (ع) در جای دیگری تأکید می کنند: «خداوند به زودی - در آینده
- گروهی را می آورد که آنان را دوست می دارد و آنها نیز خدا را دوست می دارند، کسی در بین آنان مالک جهان می شود که در بین آنان غریب است و او مهدی (عج) است که ... زمین را بدون سختی از عدل و داد پر خواهد کرد، ... و با امینت مالک شهرهای مسلمین می شود، زمان مطیع و فرمانبردار او می گردد و سخن او را می شنود، پیران و جوانان از او فرمانبرداری خواهند نمود، زمین را از عدل و داد پر می کند، آن گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. آن گاه امامت او کامل و خلافتش ثابت و پا بر جا می گردد...».(9)
5.حضرت امام محمد باقر (ع) می فرمایند: «قائم ما به وسیله ی رعب (در دل دشمنان) یاری می شود و با نصرت الهی تأیید می گردد، زمین زیر پایش پیچیده می شود و گنج های زمین برای او ظاهر می شود و دولت او به شرق و غرب عالم می رسد».(10)
6. نبی مکرم اسلام می فرمایند: «هنگامی که مهدی (عج) خروج کند، یک قطعه ابر بر او سایه می اندازد و بالای سرش حرکت می کند و فرشته ای در میان آن قرار می گیرد و بانگ برمی آورد: این خلیفه خدا مهدی است از او پیروی کنید».(11)
7.حضرت امام صادق (ع) تأکید می کنند: «برای هر قومی دولتی هست که فرار رسیدن آن را انتظار می کشند، ولی دولت ما در آخر الزمان ظاهر می شود».(12)
8 .حضرت ابا عبدالله الحسین (ع) می فرمایند: «اگر جز یک روز از عمر دنیا نمانده باشد، خداوند آن روز را چندان دراز گرداند، تا مردی از اولاد من قیام کند و زمین را پر از عدل و داد نماید، چنان که پر از ظلم و ستم شده باشد».(13)
هم چنان که ذکر شد، روایات زیادی درمورد حکومت مهدی (عج) نقل شده است که البته به چند نمونه ی آن اشاره شد. از این روایات می توان دریافت که حکومت جهانی امام مهدی (عج)، نه تنها مورد تأکید و تأیید اهل بیت (ع) بوده است، بلکه به عنوان امید و آرمان عالی آن بزرگواران در جهت احیای شریعت محمدی (ص) و آموزه های قرآنی محسوب شده است.

حکومت مهدوی و ویژگی های آن:

لزوم وجود یک حکومت جهانی با توجه به ناهنجاری ها و چالش های موجود دنیا، امری غیر قابل انکار است. هر چند امروزه داعیه حکومت و رهبری جهانی استکبار به سردمداری امریکا نویدی دروغین بر وجود امنیت و عدالت کامل در جهان می باشد، اما کیست که نداند آن حکومت جهانی مورد قبول عقل، شرع و عرف است که مؤلفه های مهمی مانند عدالت، آزادی، تقوا و ... را به عنوان راهبردهای بنیادین و اساسی خود به همراه داشته باشد. این مؤلفه ها نه تنها در دستگاه حاکمه ایالات متحده و قدرت های شرق و غرب دنیا وجود ندارد، بلکه زادگاه بزرگ «تاریخ» شهادت می دهد که جنایت های بزرگ بشری؛ از ایجاد جنگ های جهانی اول و دوم گرفته تا فاجعه ی بمب اتمی در هیروشیما و ناکازاکی و همین طور کشتار مردم بی دفاع کشورهای اسلامی و آفریقایی توسط همین داعیه داران دروغین حکومت جهانی صورت پذیرفته است. در هر حال علی رغم نفی ادعای سردمداران نفاق و جنایت مبنی بر رهبریت و هدایت جامعه ی جهانی، نمی توان اصل وجود یک حکومت جهانی را انکار کرد. این مسئله مورد تأکید قرآن و روایات می باشد و از آن گذشته؛ بسیاری از اندیشه وران و صاحب نظران غربی و شرقی نیز بر این اصل تأکید نظر دارند. «برتراند راسل» فیلسوف شهیر انگلیسی معتقد است: «اکنون از لحاظ فنی مشکل بزرگی در راه یک امپراتوری وسیع جهانی وجود ندارد و چون هم اکنون خرابی جنگ بیش از قرون گذشته است، یا باید حکومت واجد جهانی را بپذیریم و یا این که به عهد بربریت برگردیم و به نابودی نژاد انسانی راضی شویم».(14)
«امانوئل کانت» فیلسوف نامدار آلمانی نیز می گوید: «ایجاد نظم جهانی، منوط به وضع یک قانون جهانی است. این همان است که مذاهب آن را خواسته اند و این همان است که پیامبران از دورانی بس کهن، برای تحقق بخشیدن به آن بپا خاستند و خروش ها برآوردند و بدین گونه خواستند روشنگر تاریکی ها باشند».(15)
«دانته» ادیب و نویسنده ی پر آوازه ی ایتالیایی نیز بر لزوم وجود حکومت واحد جهانی تأکید نموده و می نویسد: «واجب است که تمام زمین و جماعاتی که در آن زیست دارند به فرمان یک امیر باشند، که آن چه را مورد حاجت است مالک باشد تا جنگ واقع نشود و صلح و آشتی برقرار شود».(16)
نقطه ی اشتراک نظر این اندیشمندان، حول یک محور قرار دارد و آن این که برای نظم بخشی به امور دنیا و ایجاد صلح، آشتی، عدالت و پرهیزکاری در این جهان، به وجود یک حاکم و حکومت جهانی، احساس نیاز می شود. این حکومت جهانی نه از عهده ی آمریکا و جهان غرب برمی آید و نه آن که کشورهای شرق و صنعتی شایستگی این امر را دارند. این مهم مختص به حاکمی است که علاوه ی بر پشتوانه و محبوبیت مردمی، از حمایت بی دریغ الهی نیز برخوردار باشد و از این گذشته دارای ملکه ی عصمت، تقوی، عدالت، حریت و مدیریت باشد و این حاکم کسی نیست جز امام مهدی (عج) و حکومتی نیست جز حکومت صالحه ی مهدوی. از این رو باید اولین شاخصه ی حکومت مهدوی را در «جهانی بودن» آن دانست. حکومت جهانی حکومتی نیست که در گوشه ای از زمین برقرار شود، همان گونه که خداوند در آیه ی 105 سوره ی مبارکه ی انبیاء می فرماید: «... بندگان شایسته ام وارث (حکومت) زمین خواهد شد».
ویژگی اول حکومت مهدوی، گسترش اسلام در همه ی جهان است به گونه ای که در دوران حکومت امام عصر (عج) هیچ ده، قریه یا جایی نیست مگر صدای اذان در آن جا به گوش می رسد.
ویژگی دوم از برنامه های حکومت حضرت مهدی (عج) و مهم ترین برنامه اش، مبارزه ی جدی با ستم و ریشه کن کردن آن است.
از روایات اسلامی استفاده می شود که حضرت ستم را برطرف می کند. نه افراد نسبت به هم ظلم می کنند، نه حکومت ها نسبت به رعیت های خود و نه حکومتی نسبت به حکومت دیگر.
ویژگی سوم، گسترش و اجرای عدالت در سرتاسر جهان است. در اکثر روایاتی که درباره ی حضرت حجت (عج) است، این جمله بیشتر به چشم می خورد: «یملأ ها قسطا و عدلا کما ملئت ظلما و جورا»
ویژگی چهارم حکومت امام عصر (عج) این است که اسلام را در ابعاد مختلف زندگی مردم وارد می کند؛ در یک کلام باید گفت که حضرت جهان را به وسیله ی احکام اسلامی اداره می کند.

شاکله حکومت مهدوی

درمورد شکل و کیفیت اجزاء دولت مهدوی، می توان سه مورد را اجمالا ارزیابی نمود:
کارگزاران: درمورد کیفیت و کمیت کارگزاران و همراهان حکومت عدل امام زمان (عج)، می توان به برخی اخبار و روایات مراجعه کرد. قدر متقن آن است که دولتمردان حکومت مهدوی از شایستگان و نخبگان جامعه می باشند. به همین علت در بسیاری از روایات، دولت امام زمان ترکیبی از پیامبران، جانشینان آنان، صالحان روزگار و امت های پیشین ذکر شده است. در رأس وزیران؛ یکی از پیامبران بزرگ الهی یعنی حضرت عیسی بن مریم(ع) قرار دارد. حضرت مسیح به عنوان جانشین و فرمانده و مسئول در حکومت مهدوی معرفی شده است و وزراء و سایر کارگزاران این حکومت عبارتند از: سلمان فارسی، مالک اشتر، اصحاب کهف، مقداد، ابادجانه انصاری، یوشع وصی موسی (ع) و چند نفر از قوم موسی و ...(17)
مقر حکومت: درمورد پایتخت حکومت مهدوی اقوال و احتمالات گوناگونی ارائه شده است، اما با توجه به روایات متعدد و معتبر، می توان دریافت که مقر حکومت مهدوی شهر «کوفه» است. حضرت امام جعفر صادق (ع) از مسجد سهله - واقع در شهر کوفه - به عنوان خانه و مسکن حضرت مهدی (عج) یاد می کند (18) و امام باقر (ع) نیز تأکید می کند که حضرت مهدی پس از قیام به سوی کوفه می رود و منزلش را آن جا قرار می دهد.(19) ابوبکر حضرمی نیز وقتی از امام صادق (ع) می پرسد: کدام سرزمین پس از حرم خدا و حرم پیامبرش بافضیلت تر است؟ پاسخ می شنود: «سرزمین کوفه؛ که جایگاه پاکی است و در آن مسجد سهله قرار دارد و مسجدی که همه ی پیامبران در آن نماز خوانده اند و از آن جا عدالت الهی پدیدار می گردد و قائم خداوند و قیام کنندگان پس از او از همان جا خواهند بود. آن جا جایگاه پیامبران و جانشینان صالح آنان است».(20) نبی مکرم اسلام نیز تأکید می کنند: «حضرت مهدی (عج) نه یا ده سال حکومت می کند و خوشبخت ترین مردم نسبت به او، مردم کوفه هستند.»(21)
از این روایات می توان دریافت که شهر کوفه مقر فرمانروایی و پایتخت دولت عدل مهدوی خواهد بود.
مدت حکومت: مدت حکومت امام زمان نیز به طور دقیق مشخص نشده است. در روایتی که از حضرت رسول ذکر شده، مدت آن 9 یا 10 سال است. برخی از احادیث عمر حکومت حضرت را هفت سال و برخی دیگر، هشت، ده، نوزده، بیست و حتی تا هزار سال ذکر می کنند. مرحوم مجلسی صاحب کتاب ارزشمند «بحارالانوار» در تفسیری و تحلیل این روایات می گوید: «روایاتی را که درباره ی مدت حکومت امام آمده است، باید به احتمالات زیر توجیه کرد: برخی روایات بر تمام مدت حکومت دلالت دارد و برخی بر مدت ثبات و استقرار حکومت. بعضی بر طبق سال ها و روزهایی است که ما با آن آشناییم و بعضی احادیث دیگر بر طبق سال ها و ماه های روزگار حضرت است که طولانی می باشد و خداوند به حقیقت مطلب آگاه است».(22)

حقوق مخالفان در حکومت مهدوی

به طور کلی می توان مخالفان حضرت مهدی در حکومت مهدوی را به سه دسته تقسیم کرد؛(23) دسته ی اول: مخالفان سیاسی و مذهبی مسلمانان دسته ی دوم: اهل کتاب و دسته ی سوم: مستکبران. سؤالی که پیش می آید این است که روش برخورد حاکمان دولت مهدوی و در رأس آنان، حضرت حجت (عج) با مخالفان به چه صورت است؟ مروری بر روایات، نشان می دهد که در نظام آن حضرت، آزادی مذهب وجود دارد و مسلمانی به جرم داشتن عقیده ی مخالف، مجازات نمی شود و مخالفان مذهبی، حق اظهار عقیده دارند، به چند دلیل:
1.در هیچ دولتی از منابع شیعی چنین مطلبی نقل نشده است که حضرت مهدی (عج) مخالفان را به ترک مذهب و پذیرش ولایت علی (ع) وا می دارد. تنها در مواردی که از شدت عمل سخن به میان آمده، برخورد با ناصبی ها و معاندان اهل بیت است(24) و بس و ناصب - نه هر مخالف و غیر موافق عقیده و مسلک اهل بیت - کسی است که دشمنی با علی (ع) و دیگر امامان را در سینه پرورانده و از اظهار سب و دشمنی ابایی ندارد و در فقه شیعه، سب علی و ائمه (ع)، حکم سب پیامبر را دارد.
2.امام در همه ی مراحل دعوت و فعالیت، به تبیین اهداف و علل اقدامات خود می پردازد و نقطه ی ابهامی را برای مردم باقی نمی گذارد. مخالفان سیاسی و مذهبی، با استفاده از جو آرامی که امام ایجاد می کند، به بیان مواضع خود می پردازند و جواب می شنوند. از جمله، در منزل ثعلبیه، یکی از بزرگان بنی هاشم، به سیره ی امام انتقاد می کند و خواهان دلیل شرعی بر آن می شود. امام، بر خلاف برخی از مأموران که خواهان شدت عمل با این گونه انتقاد گرانند، به آرامی پاسخ می دهد و با استدلال های مستند به سیره ی پیامبر (ص)، او را با خود همراه می سازد.(25)
3 .امام (ع) تنها با مخالفان مذهبی و سیاسی که مسلحانه علیه امام و برنامه هایشان بپاخیزند، برخورد قهرآمیز دارد. درمورد آنان نیز از جاده ی انصاف بیرون نمی رود و با آنان مدارا می کند. حضرت، پیشاپیش با مخالفان اتمام حجت می کند و به قرآن و سنت پیامبر، با ایشان به گفت و گو می نشیند. در مواردی که دشمن، کینه ی خود را آشکار می سازد و به جنگ با حضرت می پردازد، امام مهدی (ع) دستور مقابله می دهد.(26)

پی نوشت :

1-تفسیر برهان، ج3، ص 220.
2-تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 163.
3-تفسیر مجمع البیان، ج 5، ص 38.
4- منتخب الاثر، فصل 7، باب 1، ص 470.
5-تفسیر عیاشی، ج 1، ص 207، حدیث 82 .
6-ینابیع الموده، ج 3، ص 295، باب 78.
7- بحار الانوار، ج 52، ص 338، حدیث 83 .
8-ینابیع الموده، ج 3، ص 208، باب 68.
9-همان، ج 3، ص 338، باب 84 .
10- بحار الانوار، ج 52، ص 191، حدیث 24.
11- منتخب الاثر، ص 448، حدیث 4.
12- همان، ص 169، حدیث 84 .
13- بحارالانوار، ج 51، ص 133.
14- جهان بعد از ظهور، ص 80، به نقل از مفهوم نسبیت اینیشتین، ص 35.
15-هاشمی شهیدی، سید اسد الله، ظهور حضرت مهدی از دیدگاه اسلام و مذاهب و ملل جهان، ص 415.
16-همان، ص 414.
17-بحار الانوار، ج 36، ص 264.
18-برای اطلاع از منابع این روایات، ر. ک: (چشم اندازی به حکومت مهدی (عج)) نجم الدین طبی، صص 170-173.
19- بحار الانوار، ج 52، ص 331.
20- همان، ص 225.
21- اعیان الشیعه، ج 2، ص 51.
22- بحارالانوار، ج 52، ص 280.
23- فروع کافی، ج 8، ص 227.
24- ر.ک: چشم به راه مهدی، جمعی از نویسندگان مجله ی حوزه، صص 394-401.
25- بحار الانوار، ج 52، ص 343.
26- همان، ص 387.

منبع:برگرفته از فصلنامه ی پویا شماره ی (5)